كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )

195

سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )

جمهورى گونه‌اى بيرون آمد كه به وسيلهء شورايى از ريش‌سفيدان كه هنوز اعضاى خاندان ابو سعيد جنابى در آن چشمگير بودند اداره مىشد . دولت قرمطيان تا اواخر قرن پنجم / يازدهم تداوم يافت و در آن‌زمان عمليات مشترك سپاهيان سلجوقى - عباسى از عراق با همكارى رئيس يك قبيله بدوى عرب كه مؤسس سلسلهء بعدى عيونى در شرق عربستان شد به موجوديت مستقل آن خاتمه داد . بازماندهء قرمطيان احتمال دارد كه بعد از آن به فاطميان پيوسته باشند ، اما اعقاب ابو سعيد كه سيد يا بو سيدى خوانده مىشدند تا چندين قرن بعد هنوز در الاحسا وجود داشتند . با اين‌همه ، كيش اسماعيلى مدت‌هاست كه از عربستان شرقى رخت بربسته است اما ممكن است ميراث دورى ، در وجود بالفعل جوامع مهم شيعهء دوازده‌امامى در داخل عربستان سعودى جديد ، قطر و بحرين به جاى گذاشته باشد . از نيمهء دوم قرن چهارم / دهم سكه‌هايى از قرمطيان در دست است اما به نظر مىآيد كه اين سكه‌ها را حكمرانان و فرماندهان آنها در مرزهاى فلسطين و شام ضرب كرده‌اند نه در الاحسا . كتابشناسى - زامباور ، 116 ؛ البوم ، 20 . - دائرة المعارف اسلام ، ويرايش دوم ، « اسماعيليه » ، « قرمطى » ( و . مادلونگ ) . - م . ى . دخويه ، « پايان دولت قرمطيان در بحرين » ، مجلهء آسيايى ، سرى نهم ، 5 ( 1895 ) ، 1 - 30 . - و . مادلونگ ، « فاطميان و قرمطيان بحرين » ، مجلهء اسلام ، 34 ( 1959 ) ، 34 - 88 ؛ ترجمهء انگليسى تحت همين عنوان در كتاب « تاريخ و انديشهء اسماعيلى در سده‌هاى ميانه » ، فراهم آوردهء فرهاد دفترى ، كمبريج 1996 ، صفحهء 21 - 83 آمده است . - جورج ت . اسكانلن ، « رهبرى در فرقهء قرمطيان » ، بولتن مؤسسه فرانسوى باستانشناسى شرقى قاهره ، 59 ( 1959 ) ، 29 - 48 ، با شجره‌نامه موقتى در صفحه 35 . - فرانسوا دوبلوا ، « ابو سعيديان يا قرمطيان بحرين » ، خطابه‌هاى سمينار بررسىهايى دربارهء عربستان ، 16 ( 1986 ) ، 13 - 21 . - ف . دفترى ، اسماعيليان : تاريخ و معتقدات آنها ، كمبريج ، 1990 ، 103 - 134 ، 160 - 165 ، 220 - 222 . - ه . هالم ، تشيع ، ادينبورگ ، 1991 ، 166 - 177 .